Van patroonheilige naar PACS

We gaan terug in de geschiedenis naar Lucas, een Syriër uit Antiochië. Lucas werd leerling van de apostelen en volgde later Paulus op in het martelaarschap. Vanwege het feit dat hij arts was, wordt hij gezien als patroonheilige van de artsen. Ziekenhuizen werden regelmatig naar hem vernoemd, zo ook het A.Z. St. Lucas te Brugge, gebouwd tussen 1962 en 1965. Inmiddels zijn zo’n 1300 mensen werkzaam in het St. Lucas. In 2001 startte het ziekenhuis met een intensief bouw- en verbouwingsprogramma. De uitvoering van dit masterplan infrastructuur loopt tot een eind in het volgende decennium. Een onderdeel van het globale investeringsplan is de verdere uitbouw op het gebied van ICT. Dit met als doel de technologische evolutie van zowel de diagnostische als therapeutische behandeling op de voet te kunnen volgen. “Halverwege 2006”, zo vertelt Jan Bogaert “hebben wij H2W benaderd ten behoeve van de selectie en implementatie van het PACS. Dit vanwege hun expertise, marktkennis en ervaring in andere ziekenhuizen. Erg belangrijk voor ons, je begint niet bij nul maar bij de expertise van de ander. Ervoor hadden al wat gesprekken plaatsgevonden tussen met name radiologen, directie, artsen en potentiële aanbieders. Eenmaal aan de slag met H2W kwamen we snel tot een afgeslankte leverancierslijst op basis van door ons gestelde criteria. De opdracht aan H2W was duidelijk; van marktstudie tot en met contractering. Echter, dit wilde niet zeggen volledig ‘overgeven’ aan H2W. We hebben intern een projectorganisatie opgezet, werkgroepen en stuurgroep, zodat onze eigen mensen nauw betrokken zijn bij het gehele proces; van afdeling ICT, radiologie, artsen, aankoop- en logistiek tot directie.”

Verdere uitrol

In 2007 werd het PACS in het St. Lucas gerealiseerd. Bogaert: “We zitten nu in een testfase, we willen een stabiel systeem voor uitrol naar de hele organisatie.” Na de realisatie van het PACS volgen de ontwikkelingen elkaar zich snel op. “We hebben lang gesproken over digitalisering in het algemeen. Het is een soort rijpingsproces. Er is ‘no way back’; heb je een beslissing genomen, dan moet je ermee verder. Zo zijn we samen met H2W gestart met een eerste marktstudie rondom het EPD; wie zijn vandaag de dag de toonaangevende EPD-leveranciers op Europees vlak?” Mooie plannen, maar de investeringen in ICT dienen uiteindelijke een aantoonbare meerwaarde te hebben. Immers, het uiteindelijke doel van het ziekenhuis is om gezondheidszorg van hoge kwaliteit aan te bieden tegen verantwoorde kosten. Als financieel en administratief directeur is Bogaert verantwoordelijk voor de analyse van de kosten en (indirecte) opbrengsten. Samen met H2W heeft het ziekenhuis een Return on Investment (ROI) opgezet. Beter zaken doen, begint bij het kijken of investeringen die gedaan worden ook het gewenste resultaat opleveren. In het geval van het St. Lucas; wat zijn mogelijke besparingen door digitalisering en waneer betalen de systemen zich terug? Een belangrijke parameter in het beslissingsproces voor het uitvoeren van diverse projecten rondom digitalisering. “Eigenlijk weet je pas op het einde van de rit of een investering zich terugverdient of niet”, zo laat Jan Bogaert weten. “Wat je daarvoor moet doen? In feite trek je de plusjes en minnetjes van elkaar af in bijvoorbeeld een tijdsbestek van vijf of zes jaar. Wat zijn de min- en meerkosten (TCO: total cost of ownership-benadering)? Wat zijn de opbrengsten? Bij het PACS-verhaal hebben we berekend dat na een x-aantal jaren het zichzelf terug zal verdienen. Echter, er dient wel rekening gehouden te worden met een aantal onbekende factoren. Hoe ga je bijvoorbeeld het filmmateriaal afbouwen en hoe gaan externen daarmee om? Je kunt een policy ontwikkelen, maar je bent wel afhankelijk van anderen. Intern is het noodzaak de structuur aan te passen naar de behoefte van het systeem. Het gaat niet alleen om het PACS. Eigenlijk moet je de scope heel ruim nemen. Omwille van het PACS vervang je bijvoorbeeld het beeldscherm op de werkplek twee jaar eerder. En, om nog een ander voorbeeld te noemen, ook kijken we naar de effecten op de personeelskosten. Het PACS is niet alleen een investering, maar het moet ook onderhouden worden. Hiertoe is het misschien noodzaak personeelsleden te werven voor ondersteuning van het ICT-team. Aan de andere kant zijn besparingen op personeel te realiseren bij bijvoorbeeld de invoering van spraakherkenning op radiologie, denk aan datatypisten. Deze personeelsleden blijven evenwel vaak in de organisatie, maar krijgen een nieuw takenpakket. Aan dergelijke investeringen zijn vaak niet in euro’s uit te drukken meerwaarden gekoppeld, zoals bijvoorbeeld een betere kwaliteit in de zorgverlening door de snellere beschikbaarheid van de patiëntendata. Deze onbetwistbare voordelen zijn vanzelfsprekend niet op te nemen in een zuiver wiskundige benadering, maar ze behoren wel tot de batterij van criteria die aan de basis liggen van een investeringsbeslissing.” Het mag duidelijk zijn, een ROI is een krachtig instrument om voor een periode van zo’n vijf jaar de kosten en opbrengsten van, in dit geval digitalisering, in beeld te brengen. 

Meer dan digitalisering

Maar er speelt meer dan digitalisering in een ziekenhuis. Als we de financieel directeur vragen hoe belangrijk ICT in zijn ogen is, antwoordt hij vrijwel direct: “ICT is ondersteunend, geen doel op zich. Hoe beter de ondersteuning is, hoe meer tijd er gestoken kan worden in onze corebusiness:de patiëntenzorg. Het ziekenhuis heeft maar een bestaansreden en dat is de patiënt.” Genoemd uitgangspunt van Bogaert is gebaseerd op een aantal waarden die het St. Lucas hanteert; met respect, met spirit, weloverwogen, van harte, met vertrouwen en in overleg. Jan Bogaert legt uit: “Neem bijvoorbeeld ‘met respect’ in samenhang met ICT. Al gauw praat je dan over de privacy van de patiënt. Dat is niet alleen een wettelijke verplichting. Als ziekenhuis dien je er ook zelf voor te zorgen dat patiëntdata niet overal terecht komen. Daar moet je garanties in bieden.” Maar van visie en waarden alleen wordt de patiënt niet beter. Er moet ook iets mee gedaan worden. En dat kan alleen als de waarden bij wijze van spreken in het DNA van de medewerkers zitten. Als er gesproken wordt over een EPD, een apothekerssysteem of elektronisch voorschrijven en noem maar op.

ICT is geen een doel op zich volgens Jan Bogaert. Maar ondersteuning van ICT is vandaag de dag onontbeerlijk voor kwalitatieve patiëntenzorg. En is het ziekenhuis eenmaal de weg van ziekenhuisbrede digitalisering ingeslagen, werkt het PACS naar behoren, dan kan het heel snel gaan.